Zaloguj się
Cytuj

"Czapa - próba"

Źródło: tei.nplp.pl
Cytowany dokument: Czapa - próba, Janusz Krasiński
Data aktualizacji: 11 październik, 2020
Tytuł

CZAPA
czyli
ŚMIERĆ NA RATY
Dramat wisielczy w dwóch aktach



Osoby
Kuźma
Oleś
Skazaniec
Strażnik I
Strażnik II

SCENA 1
Wnętrze więziennej celi. Z prawej, tuż za proscenium, zawieszone w górze zakratowane okno; pod nim taboret. Po bokach dwa żelazne łóżka; jedno piętrowe. W głębi, na wprost widowni, okute blachą drzwi. Wizyterka. Nad drzwiami, nie za wysoko, żarówka. W kącie po lewej cienka niska ścianka, za którą znajduje się kibel. Pod ścianką naczynie z wodą. Obok wisząca szafka. Na środku celi duży ciężki stół.
Ranek.
Oleś klęczy na łóżku ze złożonymi do modlitwy rękami. Kuźma stoi na taborecie. Wciskając głowę między kraty, patrzy na widownię.
Zza okna słychać ruszający ze stacji pociąg osobowy.
Kuźma

(nuci)
...a pilnik cienki jak włos, lecz on nie zważa, piłuje nim kraty wciąż, ach wciąż. Odszedł osobowy.

Oleś

(modli się szeptem)

Kuźma

Cholerny świat. I mówi się, że ludzie nie mają pieniędzy. Popatrz no tylko, ile wysiadło z pierwszej klasy. Pół wagonu. Na jednej tylko stacji.

Zza okna głosy idącego tłumu. Kuźma chichocze.
Kuźma

Te kobity to ci mają nieraz świerka. Taki upał i w futrze. Jak Boga kocham, Oleś, futro do samych kostek. W życiu nie widziałem czegoś takiego. Prawie szarga się po ziemi.

Za oknem turkot wozu.
Kuźma

No, jedzie i furka.

Szept modlitwy człowieka coraz bardziej przerażonego.
Kuźma

Popatrz no, Oleś. Ta szkapa niedługo zupełnie wyłysieje. Jak Boga kocham, mogliby ją czym posmarować. Pamiętasz, trzy lata temu, to była jeszcze całkiem do rzeczy klacz. Zupełnie ją zmarnowali.

Oleś

Przestań, Kuźma, ja się modlę.

Kuźma

Cholerny świat, żeby tak zmarnować konia.

Dudnienie i gwizd przelatującego ekspresu.
Kuźma

Ekspres. Oleś, słyszysz, ekspres. Wstawaj z tego barłogu. Dzisiaj już nie przyjdą.

Oleś

Boże, bądź miłościw mnie grzesznemu, Boże, bądź miłościw mnie grzesznemu, Boże, bądź miłościw...

Kuźma

Przestań walić się w piersi. Siedzę tu trzy lata i nie słyszałem, żeby kogoś powiesili po przejeździe ekspresu. Tu, bracie, wszystko jak w zegarku.

(Odchodzi od okna, otwiera szafkę i brzęka naczyniami)
A gdzie jest mój kubek, Oleś? Mówiłem ci, żebyś mi go stawiał na miejsce.

OLEŚ
Oleś

(przerywając modlitwę) Nie wiem, Kuźma. Tam gdzieś musi być.

Kuźma

(wyciąga pospiesznie rękę z szafki) A, cholera. Tu jeszcze jakaś zupa. Wsadziłem w nią palce.

Oleś

To moja wczorajsza. Chciałeś, żeby ci ją zostawić.

Kuźma

Ja? Chyba ci się śniło? A może i chciałem. Niech to diabli, cała łapa upaprana.

(wyjmuje kubek, przechodzi na drugą stronę celi, znika za przegrodą, słychać, jak odkrywa dekiel kibla i wylewa zupę)
Pfe! Aleś wypuścił z siebie strachu. Pół nocy chyba tu przesiedziałeś. Masz żołądek jak skunks. No, przestań już, do cholery. Ileż można się modlić?

Stukanie z zewnątrz w prawą ścianę alfabetem Morse’a.
Kuźma

O, wrócił Ciara. Cicho, Oleś! Dajże mu dojść do słowa.

(płucze garnuszek, odstawia kubek i przechodzi pod prawą ścianę)
Stukanie rozlega się w głuchej ciszy.
Kuźma

(w kierunku ściany)
Ciara...

Stukanie.
Oleś

(drżącym głosem)
No i co?

Kuźma

I nic. Pyta, czy nie mamy czasem warcabów.

Oleś

A po co mu warcaby?

Kuźma

Chciałby zagrać z nami przez ścianę. Mówi, że jest zdenerwowany i musi się jakoś uspokoić. Sypnął nas.

Oleś

Sypnął? Kogo sypnął?

Kuźma

Mnie.

Oleś

(z niepokojem)
A mnie?

Kuźma

Mówi, że też.

Oleś

(z ulgą)
O Boże miłosierny. Ciara kochany. Kochany Ciareńka. Powiedz mu, Kuźma, że nigdy mu tego nie zapomnę.

Stukanie.
Kuźma

Ciszej, Oleś... On mówi, że sypnął nas tak, że mucha nie siada. Trzy kary śmierci, trzy czapy murowane!

Oleś

(z radosnym ożywieniem)
Nieprawda...

Kuźma

Tak mówi. Trzy czapy. Dla każdego po jednej. Ciara zawsze dobrze się zapowiadał. Ale prawdę mówiąc, to nie jego zasługa.

Słychać kroki, brzęk kluczy. Otwierają się drzwi,staje w nich Strażnik, w ręce trzyma świstek papieru.)
STRAŻNIK

Dzień dobry, chłopcy. Jak tam dzisiejsza noc? Bo ja to prawie nie spałem. Coś tak duszno, chyba będzie padało.

Kuźma

Ale skąd, panie szefie. Pan to zawsze ma takie czarne myśli. Niebo jak lustro, a pan powiada deszcz. Niech pan wejdzie. Czego się pan boi? Strasznie głupio tak stać w drzwiach.

STRAŻNIK

(wchodzi głębiej)
Przyniosłem wam zatwierdzenie ostatniego wyroku. To za sklepikarza, tak?

Kuźma

No i co, widzisz, Oleś, zatwierdzili. Mówiłem, że zatwierdzą. Ale to już, panie szefie, niesprawiedliwość. Trzy kary śmierci za takiego jednego piżmowca. Pan wie, co on mówił, jak żeśmy go rozbierali? Mówił, że jego żona ma dużo lepsze futro niż on. Gotów był ją nam podstawić. No, rzeczywiście futro do niemożliwości zżarte było przez mole. Ale co to za chwyt? Czy pan, panie szefie, powiedziałby coś takiego?

STRAŻNIK

Nie wiem, Kuźma. Chyba nie. Ale to nie ja sądziłem. To sąd.

Oleś

Nie każdy sędzia chce brać pod uwagę okoliczności łagodzące.

STRAŻNIK

No, podpiszcie ten wyrok...

(podsuwa papier Kuźmie, po czym Olesiowi)
I ty, Oleś. Niżej, tu...

(Podpisują.)
Kuźma

Ale, ale... Panie szefie. Wypada z rachunku, że dzisiaj rano mieli z nami zrobić koniec. Wczoraj wieczorem umyłem szyję, przemyślałem sobie to i owo, Oleś modlił się całą noc, — a pan przynosi tylko jakiś papier i nic. Coś tam chyba nie gra u was w administracji.

STRAŻNIK

Nie narzekaj, Kuźma, nie narzekaj. U nas wszystko gra. Tylko wasza sprawa znowu komplikuje się. Podobno jeszcze coś tam winni jesteście sprawiedliwości.

Kuźma

My?

STRAŻNIK

Wy, Kuźma, wy... Żeby nie Ciara, to byście tę ostatnią zbrodnię zabrali ze sobą do grobu.

Kuźma

Jaką znowu zbrodnię, panie szefie?

STRAŻNIK

Nie wiem, Kuźma. Podobno zabiliście kobietę i zatailiście to. Ciara doniósł o tym śledczemu dzisiejszej nocy… Mieliście wyjątkowego pecha. Zgłosił się w ostatniej chwili.

Kuźma

Kobietę? To nieprawda. Oleś, czy myśmy zataili jeszcze jakąś kobietę?

Oleś

Nie, Kuźma, kobiety chyba nie.

Kuźma

No, też mówię, że nie.

STRAŻNIK

Lepiej, Kuźma, nie wypieraj się. Śledczy i tak już wie. Chodzi i opowiada, że coś niedobrego zrobiłeś ze swoją kochanką.

Kuźma

Z kochanką? Z Lolą? A... z Lolą... No, A to zupełnie co innego. A co miałem z nią zrobić, kiedy jej się jej się nagle zachciało futer. Próbowałem tłumaczyć, że to jest towar, że chodzi o obroty i że poza tym to trochę niebezpieczne. Ktoś może poznać i kram. Myśli pan, szefie, że dała przemówić sobie do rozsądku? A gdzie tam! Wysłuchała, a potem cap za futro i na grzbiet. Wynieśliśmy ją w walizce…

STRAŻNIK

Lolę?

Kuźma

Lolę. Ściślej mówiąc, nie w jednej walizce, tylko w trzech. No nie tak było, Oleś?

OLEŚ
Oleś

Jasne, że tak.

STRAŻNIK

Wierzę ci, Kuźma. Ale śledczy chce koniecznie wiedzieć, gdzieście ją zanieśli.

Kuźma

Jak to chce wiedzieć? Tak od razu, już? Niech mu pan powie, żeby nie był taki w gorącej wodzie kąpany. Inni to biją, żeby im powiedzieć, a on by tak chciał zaraz, pierwszego dnia.

STRAŻNIK

To jakiś nowy. Młokos jeszcze. Boję się, Kuźma, że będziecie mieli z nim kram.

Odgłosy zza okna, w celi pusto, otwierają się drzwi i ktoś siłą wrzuca wtrąca do celi Kuźmę. KUŹMA O skurczy... o skurczy... o skurczybyk, jaki niecierpli¬wy. Ani cienia wyrozumiałości. „Gdzie walizki walizka i gdzie walizki walizka?” Jakby na tych walizkach tej walizce kończył się cały świat. (podchodzi do wiadra) A bodaj to szlag! Ani kropli wody. Oleś! Nie ma go? Co za bałwan bałagan. Idzie na zeznanie i nawet nie pomyśli, żeby wystawić wiadro. Otwierają się drzwi i wpada Oleś. OLEŚ O Jezu, o Jezu, o Jezu kochany... KUŹMA Czego jęczysz? Dotknęli cię? OLEŚ (z przestrachem) O Jezu, Kuźma! O Jezu miłosierny! KUŹMA Czego się tak przestraszyłeś? OLEŚ Nie wiem, Kuźma. Sam nie wiem... Zabijesz mnie. KUŹMA Zabiję. Ani kropli wody w wiadrze. Zawsze mówiłem, że cię zabiję. Kiedyś przecież wyczerpie się ten zapas nieboszczyków. Wtedy ciebie zabiję cię. OLEŚ Zabij, Kuźma, zabij już. KUŹMA Już? A co? Powiedziałeś? OLEŚ Powiedziałem. KUŹMA Powiedziałeś, gdzie walizki?walizka. Ty gnojku, ty... To ty tak kochasz życie? OLEŚ Kocham, Kuźma, kocham, kocham. Kocham życie, ale wiesz, jaki jestem niewytrzymały na ból. KUŹMA Ach tak... Urwałeś nam co najmniej trzy tygodnie. Trzy tygodnie, ty gnojku, ty... Za oknem cały czas odgłosy pobliskiej stacji, przetaczanie wagonów, syk lokomotywy. OLEŚ Urwałem, Kuźma, no urwałem. Ale i tak jeszcze prawie tydzień do wyroku, a potem te sześćdziesiąt dni, zanim przyjdzie zatwierdzenie. Przez te sześćdziesiąt dni coś się już może stać. KUŹMA Co się może stać przez sześćdziesiąt dni? OLEŚ Nie wiem, Kuźma. Może wojna, może rewolucja, może jakaś nowa władza albo coś... KUŹMA Nowa władza, ty gnojku,... nowa władza. Co ci tam nowa władza. Nie jesteś polityczny. Powieszą cię i tak, i tak. Stukanie z prawej. OLEŚ Ciara... Słyszysz, Kuźma, Ciara. Pogadaj z nim. On kie¬dyś mówił coś o rewolucji. KUŹMA Trzy tygodnie przez takiego gnojka. Dlatego tylko, że ma tyłek {{{dupę}}} z porcelany. Podchodzi do prawej ściany, nasłuchuje. Stukanie powtarza się. KUŹMA Ciara mówi, żeby utopić cię w kiblu. OLEŚ Utop, Kuźma, co, utop. No, utop, Jezu kochany... KUŹMA Ciara jest wściekły. Mówi, że to była sprawa na długie tygodnie, a ty rozłożyłeś ją już w drugim dniu. Uważa, że powinienem powiesić cię na prześcieradle. Jak par¬szywego psa. I ma rację. Zmarnowałeś mi kochankę. Zmarnowałeś mi Lolę. Zmarnowałeś mi Lolę i kawał życia. Dwadzieścia, a może i pięćdziesiąt pięknych dni. Stukanie z lewej strony. OLEŚ Kuźma, tam ktoś jest. KUŹMA Słyszę. OLEŚ Pogadać z nim? KUŹMA A czego on chce? Stukanie z lewej powtarza się. OLEŚ On pyta, czy my nie wiemy, co to za cela, w której on siedzi. Mówi, że tam takie dziwne przepierzenie i nie wie, co za nim jest. Czy mam mu powiedzieć? KUŹMA Powiedz. Powiedz, że to przymierzalnia krawatów. I po¬wiedz, że przez ciebie i my tam niedługo przyjdziemy. OLEŚ (stuka, odpowiada mu stukanie) Kuźma, on mówi, że się cieszy. Ma wyrok śmierci i boi się siedzieć sam. KUŹMA Możesz mu powiedzieć, żeby się nie cieszył, bo . Że zanim my tam przyjdziemy, to takich jak on przejdzie przez ten pokoik co najmniej przynajmniej piętnastu. OLEŚ Oj, Kuźma, dałby Bóg. Stukanie z prawej. OLEŚ Znowu, Ciara?. Po co on stuka, Kuźma?. Czego on znowu chce? KUŹMA Cholera, co za dzień. Człowiek nawet {{{ nie może spokojnie popatrzeć przez okno w więzieniu nie może posiedzieć spokojnie. }}} w celi nie może spokojnie posiedzieć. Stukanie z prawej. KUŹMA Ciara pyta, ile masz już wyroków. OLEŚ Szesnaście. KUŹMA Jemu chodzi o to, ile masz czap. OLEŚ Czap? Osiem. Tyle co i on. A po co mu to? KUŹMA On mówi, że jak kiedyś uda mu się stąd wyjść, to dosta¬niesz od niego dziewiątą. Za Lolę. I to w trybie przy-spieszonym. Nie tak jak tu. OLEŚ Dobrze, Kuźma. Abyśmy Żebyśmy tylko stąd wyszli. Bo mi się coś zdaje, że już nigdy nie wyjdziemy. Ani ja, ani on, ani ty. Stukanie z lewej. KUŹMA Jasny szlag! Czego on znowu chce?! OLEŚ Nie denerwuj się, Kuźma. Porozmawiam z nim sam. Stukanie z lewej powtarza się. OLEŚ On mówi, że przeczytał napisy na ścianach. KUŹMA No to co? OLEŚ No to już wie, co jest za tym przepierzeniem. Chce te¬raz wiedzieć, jak długo siedzi się w tej poczekalni. KUŹMA To powiedz mu. Powiedz, że jak usłyszy osobowy po¬ciąg, to żeby się przygotował. I że potem przejedzie furka, a po furce ekspres. Ale ekspresu może już nie usłyszeć. Zresztą powiedz mu, co chcesz. I zastukaj, do cholery, żeby szef przyniósł nam wody. OLEŚ Już stukam, Kuźma. {{{ Biegnie do drzwi, kołacze. }}} KUŹMA (pojękując) Ale narwany ten młody nowy referent, co? Nawet przestaję ci się dziwić, Oleś, żeś się tak prędko załamał. Bo co to też za pomysł, brać takiego młodzika młokosa na tak odpowie¬dzialne stanowisko. (przerywnik)